Magazyn WIEM

Monika Brzozowska

Rozpowszechnianie wizerunku w mass- mediach czyli słów klika o prawie prasowym i autorskim

W dzisiejszej czasach zewsząd otaczają nas wizerunki osób, budynków czy zjawisk przyrody. Nikt już nie wyobraża sobie przekazu telewizyjnego czy internetowego bez przekazu wizualnego. Wizerunek w mediach może pełnić funkcję informacyjną, ilustracyjną czy reklamową. Wszyscy w zasadzie zgadzamy się milcząco z obecnością osób sławnych w mediach – co jednak zrobić gdy oto staniemy przed faktem filmowania czy rozpowszechniania naszych fotografii bez naszej wiedzy czy zgody. Jak się bronić i kiedy nasza zgoda nie jest wymagana?
Przede wszystkim należy się zastanowić jak zdefiniować wizerunek. W ostatnim czasie mamy do czynienia z rozszerzeniem zakresu definicji wizerunku. W świetle doktryny wizerunkiem jest „wytwór niematerialny, który za pomocą środków plastycznych przedstawia rozpoznawalną podobiznę danej osoby czy osób (tak pisze m.in. J. Barta, R. Markiewicz w „Prawo mediów”).
Na wstępie zagadnień związanych z rozpowszechnianiem wizerunków należy jeszcze tylko, w skrótowy sposób przypomnieć kwestie związane z definicją prasy. Zgodnie z art. 7 ust. 2 Ustawy Prawo prasowe prasą będą publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości, ukazujące się nie rzadziej niż raz do roku, opatrzone stałym tytułem albo nazwą, numerem bieżącym i datą, (…) prasą są także wszelkie istniejące i powstające w wyniku postępu technicznego środki masowego przekazywania(…)
Warto zwrócić uwagę, że przy tak skonstruowanej definicji prasy rozpowszechnianie wizerunku będzie możliwe również w Internecie. W doktrynie akceptuje się bowiem stanowisko, że jeśli na stronie internetowej zachowane są cechy prasy takie jak periodyczność, ukazywanie się w sieci, otwartość i różnorodność to również w takim przypadku mamy do czynienia z prasą. Zagadnienie to- wywołujące wiele kontrowersji - jest jednak na razie przedmiotem wielu analiz a brak stosowanych orzeczeń w tej materii nie ułatwia sprawy.
Znając już podstawową definicję ustawową należy rozpatrzeć zagadnienie naruszania wizerunku w tak szeroko rozumianej prasie (w tym również w Internecie).
Podkreślić należy, że wizerunek człowieka chroniony jest nie tylko przez prawo autorskie ale również przez prawo cywilne. Artykuł 23 kodeksu cywilnego wymienia expresis verbis wizerunek jako jedno z dóbr osobistych chronionych przez prawo.
Zgodnie natomiast z art. 81 prawa autorskiego rozpowszechnianie wizerunku wymaga osoby na nim przedstawionej. Przy czym prawo autorskie precyzuje sytuacje gdzie można wizerunek rozpowszechniać mimo braku zgody. Ma to miejsce wtedy gdy po pierwsze: za wykonanie wizerunku osoba otrzymała zapłatę lub po drugie: wizerunek dotyczy osoby powszechnie znanej ( z zastrzeżeniem, że wizerunek tej osoby wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych np. politycznych, społecznych, czy zawodowych) lub gdy po trzecie osoba, której wizerunek jest uwidoczniony stanowi jedynie fragment większej całości (krajobrazu, zgromadzenia, imprezy masowej). Podkreślić należy, że nawet jeśli rozpowszechniony zostanie wizerunek osoby powszechnie znanej i nie będzie wykonany w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznej to od takiej osoby również wymagana jest zgoda (casus: proces Joanny Brodzik przeciwko dziennikowi „Fakt” wygrany przez aktorkę).
Zgoda na publikację zdjęcia może być wyrażona w każdy sposób (ustnie, pisemnie, w formie aktu notarialnego). W jednym z wyroków sądowych Sąd stwierdził, że przez fakt pozowania osoba występująca na zdjęciach pośrednio dała zgodę na opublikowanie jej wizerunku.
Niemniej jednak w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego wydaje się, że zgody nie można domniemywać. Musi być ona wyraźna, co więcej osoba jej udzielająca musi mieć pełną świadomość nie tylko formy przedstawienia jej wizerunku, ale także miejsca i czasu publikacji, zestawienia z innymi wizerunkami i towarzyszącego komentarza.
Czego można żądać w przypadku rozpowszechniania naszego wizerunku bez naszej zgody?
Przede wszystkim można żądać zaniechania takiego działania jak również usunięcia skutków rozpowszechniania wizerunku bez naszej zgody (np. publiczne oświadczenie). W sytuacji gdy naruszenie było zawinione można żądać zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub odszkodowania (jeśli w wypadku rozpowszechniania wizerunku doszło do powstania szkody majątkowej). Gdy polubowne rozwiązanie sporu (np. wysłanie do redaktora naczelnego listu adwokackiego z w/w żądaniami) nie przynosi efektu pozostaje droga sądowa.

Monika Brzozowska

Strona główna :: Magazyn WIEM

Magazyn WIEM